Anoreksja inaczej jest nazywana jadłowstrętem psychicznym. To bardzo groźne zaburzenie, które charakteryzuje się obsesyjnym skupianiem się na swojej figurze, ogromnym lękiem przed przybraniem na wadze i skrupulatnym kontrolowaniu wszystkiego, co się je oraz aktywności fizycznej. W efekcie osoby chore na anoreksję odmawiają posiłków i znacznie tracą na wadze. Ze względu na bardzo wyniszczające skutki dla zdrowia fizycznego jest jednym z groźniejszych zaburzeń psychicznych, wymagającym pilnej interwencji specjalistów.
Przyczyny anoreksji
Osoby cierpiące na tą przypadłość mają zaburzony obraz własnego ciała i nie przestają się odchudzać, nawet gdy dochodzi do skrajnego wyniszczenia organizmu. Największą zapadalność na anoreksję odnotowuje się u dziewcząt pomiędzy 13 a 25 rokiem życia. (U młodych mężczyzn ostatnio coraz częściej rozwija się postać tego zaburzenia skoncentrowana na obsesyjnym dbaniu o atletyczną sylwetkę, połączona ze ścisłym reżimem ćwiczeń). To, co charakterystyczne dla osób cierpiących z powodu anoreksji, to wieczne niezadowolenie z uzyskanej wagi i nadmierna obsesyjna koncentracja na własnym wyglądzie, przy jednoczesnym braku obiektywizmu – osobie chorej jej własne ciało lub jakaś jego część wydaje się nieadekwatnie wielka i/lub obrzydliwa. Osoba chora ignoruje dowody świadczące o tym, że jest inaczej. Doświadcza swego rodzaju zaburzenia percepcji własnego ciała.
Psychiczne przyczyny anoreksji wynikają wedle wielu lekarzy i specjalistów po części z presji środowiska i kultury, które stawiają znak równości pomiędzy pięknem a szczupłością. Jednak istnieją też inne przyczyny psychologiczne, które powodują, że dana osoba jest bardziej narażona na wystąpienie u niej anoreksji. Chodzi tu o stany depresyjne, lękowe, tendencje do obsesji i kompulsji, wygórowane ambicje, perfekcjonizm, nadmierną kontrolę i wygórowane oczekiwania ze strony środowiska osoby chorej. Przyczyną anoreksji może przebyta trauma fizyczna lub psychiczna, lub też utrwalane i pielęgnowane przez otoczenie kompleksy na temat własnego wyglądu. Czasami w grę wchodzą też czynniki genetyczne lub problemy z odżywianiem się na etapie wczesnego dzieciństwa.
Anoreksja jest tym groźniejszą chorobą, że osoba chora przez długi czas jest w stanie ukrywać swój stan przed bliskimi. Początkowo spadek wagi jest często przyjmowany przez najbliższe otoczenie z aprobatą, a kiedy dana osoba zaczyna chudnąć w stopniu niepokojącym, to najczęściej choroba jest już w wysokim stadium zaawansowania i konieczne jest jak najszybsze podjęcie leczenia.
Jak leczyć anoreksję?
Na wstępie leczenia konieczne jest określenie stanu ogólnomedycznego osoby chorej. Ponieważ niedożywienie, zwłaszcza trwające już jakiś czas, prowadzi do wyniszczenia organizmu i niesie ze sobą duże ryzyko poważnych problemów zdrowotnych. Dlatego koniecznie trzeba udać się do lekarza medycyny ogólnej. Przed podjęciem psychoterapii niezbędne jest wykonanie badań lekarskich określających, czy osoba zgłaszająca się po pomoc psychoterapeuty jest w wystarczająco dobrym stanie fizycznym i czy nic jej nie grozi. Przy ekstremalnie niskim BMI pacjent/pacjentka kierowany jest do szpitala – żeby odżywić wyniszczony organizm i zapobiec śmierci z niedożywienia. Kiedy BMI jest wciąż bardzo niskie, ale już nie zagraża życiu pacjenta/pacjentki, możliwa jest konieczność zgłoszenia się na oddział psychiatryczny w celu wykształcenia i podtrzymania nawyku jedzenia.
Dopiero kiedy jesteśmy pewni, że życiu osoby z anoreksją nic nie zagraża, a jej zdrowie nie jest wystawione na ogromne ryzyko, podejmujemy psychoterapię. Odbywa się ona zawsze w konsultacji z lekarzem rodzinnym, który regularnie monitoruje stan zdrowia pacjenta/pacjentki. Często również we współpracy z lekarzem psychiatrą, który dobiera odpowiednią farmakoterapię. Warto skonsultować się z psychiatrą już przed pierwszą wizytą w gabinecie psychoterapii i podjąć leczenie farmakologiczne. Może ono w znacznym stopniu poprawić stan emocjonalny pacjenta/pacjentki, zmniejszyć napięcie psychiczne i w związku z tym ułatwić wprowadzanie zmian w zakresie odżywiania już w początkowym okresie psychoterapii.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna w leczeniu anoreksji skupia się w pierwszej kolejności na wykształceniu zdrowszych nawyków żywieniowych, a dopiero w dalszej części terapii na zmianie przekonań osoby chorej na temat odżywiania, znaczenia wyglądu w życiu oraz budowaniu bardziej adekwatnego obrazu własnej osoby i poczucia własnej wartości. Celem terapii nie jest to, żeby pacjent/pacjentka przytyła, ale to, by byli w stanie utrzymać swoją wagę na poziomie umożliwiającym zdrowe funkcjonowanie, osiąganie życiowych celów i realizowanie pasji. O to, by jedzenie stało się na powrót neutralną czynnością, której nie trzeba w tak dużym stopniu kontrolować, a myślenie o wyglądzie nie było tak obsesyjne.
W psychoterapii poznawczo-behawioralnej zaburzeń odżywiania stosuje się naukowo sprawdzone metody, o udowodnionej skuteczności. Tym nie mniej wymaga ona ogromnego zaangażowania ze strony pacjenta/pacjentki. Już na wstępnym etapie terapii intensywnie pracuje się nad zmianą dysfunkcyjnych zachowań związanych z jedzeniem. Cały czas jednocześnie dbając o nieustającą motywację pacjenta/pacjentki. Warto wybrać się do psychoterapeuty, który specjalizuje się w tego typu problemach.
Anna Czerwińska