Zaburzenia lękowe (inaczej nerwice) to obok depresji najczęstszy problem natury psychicznej, z którym się spotykamy. Zaburzenia lękowe leczy się za pomocą psychoterapii oraz, jeśli to konieczne, również farmakoterapii. Szczególnie polecana jest psychoterapia poznawczo-behawioralna o udowodnionej skuteczności w leczeniu zaburzeń lękowych.
Objawy zaburzeń lękowych czasem bywają łagodne lub pojawiają się tylko od czasu do czasu, ale nieraz są w stanie całkowicie zdezorganizować życie, uniemożliwić podjęcie pracy, spotkania z ludźmi, czy wręcz wychodzenie z domu. Najczęstszym i najbardziej dominującym objawem jest lęk, przybierający postać od ciągłego niepokoju, poprzez napady bardziej intensywnego lęku, aż po napady paniki. Mogą pojawiać się dręczące myśli, ciągłe zamartwianie się, natręctwa.
Niestety często objawom psychicznym towarzyszą bardzo uporczywe dolegliwości fizyczne – np. zawroty głowy, bóle napięciowe, problemy z układem pokarmowym, a także problemy ze snem wywołane ciągłym martwieniem się oraz inne niepokojące i „dziwne” dolegliwości.
Kiedy objawy są tak nasilone, że znacznie utrudniają lub uniemożliwiają normalne funkcjonowanie, jeśli nie można zapanować nad natręctwami, dręczącymi myślami, lub każdy kontakt z innym człowiekiem napawa lękiem i skłania do wycofywania się z życia, rozpoczynamy leczenie farmakologiczne. Lekarz psychiatra zwykle zapisuje wtedy pacjentowi leki. W pierwszej kolejności są to leki uspokajające do doraźnego stosowania w sytuacji nagłego wzrostu poziomu lęku. Poza tym leki ułatwiające zasypianie oraz antydepresanty, które obniżają napięcie i poprawiają nastrój, długotrwale pomagając radzić sobie z zaburzeniem lękowym.
Leki dość dobrze zmniejszają natężenie objawów, ale trudno oczekiwać, że farmakologia rozwiąże problem. Żadne środki nie są bowiem w stanie całkowicie uwolnić chorego od zaburzeń lękowych, które mają swoje źródła w nastawieniu do lęku i utrzymują je mechanizmy radzenia sobie z tą emocją.
Wśród różnych dostępnym form i nurtów psychoterapii, to właśnie psychoterapia poznawczo-behawioralna wielokrotnie udowodniła swoją skuteczność w leczeniu różnych form zaburzeń lękowych. Psychoterapia zaburzeń lękowych prowadzona jest równolegle na wielu poziomach i poprzedzona jest dokładną diagnozą indywidualnego przypadku, polegającą na zrozumieniu skąd wziął się problem, a także co go podtrzymuje. Pracujemy z pacjentem nad znormalizowanie przekonań dotyczących sytuacji wywołujących lęk oraz na temat leku samego w sobie, zwiększaniem tolerancji na dyskomfort towarzyszący odczuwaniu tej emocji. Razem z pacjentem opracowujemy listę sytuacji prowadzących do stopniowego przełamywania unikania – tak, żeby mógł odzyskać swoje dawne życie.
Leczenie zaburzeń lękowych przebiega w sposób bardzo zróżnicowany, w zależności od rodzaju zaburzenia, z jakim zgłasza się pacjent. Podobny jest zarys terapii, ale inaczej rozłożone akcenty. Wśród zaburzeń lękowych wyróżniamy zaburzenie lękowe z napadami paniki, fobię społeczną, lęk o zdrowie (hipochondrię), zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (nerwicę natręctw), lęk uogólniony polegający na ciągłym zamartwianiu się. Długość terapii zależy to także od tego, jak długo pacjent choruje oraz jak bardzo utrwalił się mechanizm unikania, jak bardzo spadła tolerancja dyskomfortu i niepewności. Nad wszystkimi tymi obszarami pracujemy w psychoterapii zaburzeń lękowych. Wprost należy zaznaczyć, że im szybciej zgłosimy się po profesjonalną pomoc, tym lepiej.
Nie da się żyć bez lęku – jest on jedną z podstawowych emocji i nieodłączną częścią życia. Ale można nauczyć się lęk traktować neutralnie i radzić sobie z sytuacjami, w których się pojawia, a wtedy przestaje on być problemem i jego natężenie się zmniejsza. W zaburzeniach lękowych najczęściej boimy się bowiem lęku samego w sobie.
Anna Czerwińska